Regelmatig krijg ik de vraag of het uitmaakt of leerlingen een fysiek boek of een e-book lezen. Heeft het gekozen medium invloed op de leeservaring en het leesbegrip? Ik dook de onderzoeken in.

Hoe laat jij je leerlingen boeken lezen?

Digitale apparaten zijn onderdeel van ons dagelijks leven, we gebruiken ze voor van alles. Digitaal lezen is daardoor ook vanzelfsprekender dan tien jaar geleden. We hebben e-readers waarop we kunnen lezen, maar ook de tablet en smartphone worden daar steeds vaker voor gebruikt. Is het verstandig om leerlingen digitaal te laten lezen? En heeft het medium invloed op de leeservaring en het leesbegrip?

Onderzoeken

Daar is de laatste jaren veel onderzoek naar gedaan. In de Stavanger Declaration (2018) zijn de bevindingen opgetekend van tweehonderd wetenschappers die vier jaar lang onderzoek hebben gedaan naar het lezen van schermen. Daarnaast verscheen in 2019 De tablet voor vrij lezen: vriend of vijand? van Niels Bakker, waarin gekeken is naar de invloed van lezen op een tablet op de ervaring met vrij lezen.

Alle bronnen die zijn gebruikt voor dit blog vind je onderaan deze tekst.

De voordelen van digitaal lezen

Waarom zou je digitaal lezen? Welke voordelen heeft een digitaal medium ten opzichte van fysieke boeken?

Digitale apparaten kunnen de interesse van de leerling wekken

Jongeren zijn vaak voorlopers als het gaat om technologie en digitale middelen, zij voelen affiniteit met de nieuwe mediatechnologie. Dit kan ingezet worden om jongeren enthousiast te maken voor boeken door ze eerst digitaal te laten lezen en ze daarna (eventueel) te begeleiden naar fysieke boeken. Daarbij moet wel gezegd worden dat het hebben van een digitaal apparaat niet betekent dat leerlingen automatisch ook lezen, dit moet wel actief bevorderd worden.

Aanpasbaar op individuele behoefte of voorkeur

Digitaal lezen heeft een aantal voordelen voor lezers die door beperkingen of persoonlijke voorkeuren tegen grenzen aanlopen bij het lezen van een fysiek boek. Denk hierbij aan de mogelijkheid om de lettergrootte en regelafstand in te kunnen stellen op een digitaal medium. Maar ook het feit dat een e-reader, tablet en smartphone minder zwaar (kunnen) zijn dan een fysiek boek kan een reden zijn om digitaal te lezen.

Snelle beschikbaarheid en ander aanbod

Tot slot is een voordeel van digitaal lezen dat e-books nagenoeg direct na het lenen of aanschaffen beschikbaar zijn. De lezer kan hierna direct starten met lezen en hoeft minder actie te ondernemen door naar de mediatheek en/of bibliotheek te gaan. Een kanttekening hierbij is dat leerlingen juist op deze plekken goede begeleiding kunnen krijgen bij het maken van een boekkeuze. Laat je je leerlingen digitaal lezen? Zorg dan wel dat je ze goede ondersteuning biedt bij het maken van een boekkeuze.
Daarnaast is er voor lezers die digitaal lezen een ander aanbod. Want hoewel het aantal jeugdboeken dat digitaal beschikbaar is nog erg beperkt is, zijn er ook andere platforms waarop veel gelezen (en geschreven) wordt. Denk aan Wattpad, waar bijvoorbeeld veel fanfiction op wordt geplaatst. Nadeel van lezen op dergelijke platforms is dat er, naast peerreviews, weinig feedback of redactie op de verhalen zit. Als je wilt dat leerlingen teksten lezen die kwalitatief goed zijn, beperk je dan tot verhalen die zijn uitgegeven door gerenommeerde uitgeverijen.

De nadelen van digitaal lezen

Waar moet je op letten als je leerlingen digitale boeken laat lezen?

Makkelijk om te switchen tussen taken

Uitgezonderd van de e-reader, zijn er op digitale apparaten veel meer mogelijkheden dan alleen een boek lezen. Het risico is groot dat de lezer sneller is afgeleid door bijvoorbeeld notificaties en gaat switchen tussen verschillende taken. Dit zorgt ervoor dat er minder sprake is van onderdompeling in het verhaal, dit heeft namelijk tijd en focus nodig.

Toch is het mogelijk om leerlingen eenzelfde leeservaring te bieden bij het lezen op de tablet, zegt Niels Bakker naar aanleiding van zijn onderzoek in De tablet voor vrij lezen: vriend of vijand?. Dit is mogelijk door leerlingen goede begeleiding en duidelijke instructies te geven met betrekking tot het lezen op de tablet, waardoor de leerling zich hier bewust van is en het switchen tussen verschillende taken kan worden beperkt.
Daarnaast blijkt dat dit switchen niet altijd een negatieve invloed heeft op de onderdompeling in het verhaal: leerlingen hebben ook de mogelijkheid om dingen op te zoeken, waardoor ze het verhaal beter kunnen duiden. In dit geval draagt het digitale apparaat en de mogelijkheid tot switchen tussen taken juist bij aan de onderdompeling en leeservaring.

Niet hetzelfde gevoel

Papier bezit volgens Mangen (2008) fysieke eigenschappen zoals de tastbaarheid van het boek, knisperende bladzijden en de geur, die de lezer ondersteunen bij het interpreteren van de tekst. De lezer bouwt door deze eigenschappen een band op met de tekst en kan door de dikte van het boek de resterende leestijd aardig goed inschatten. Daarnaast is de tekst op papier stabiel (en niet zelf in te stellen), wat bijdraagt aan het onthouden van de informatie aan de hand van het visuele tekstbeeld.

Minder tekstbegrip bij lange informatieve teksten

Uit meerdere onderzoeken blijkt dat het tekstbegrip bij het lezen van langere informatieve teksten vanaf een digitaal medium daalt ten opzichte van lezen uit een fysiek boek, in het bijzonder als de lezer onder tijdsdruk staat. Opvallend is dat deze bevindingen niet opgaan voor fictie.

Concluderend

Er zijn nog steeds voordelen aan te wijzen met betrekking tot het lezen van fysieke boeken. Het papieren boek heeft bepaalde eigenschappen die bijdragen aan het onthouden van de informatie en het is minder makkelijk is om te switchen tussen taken. Maar er valt tegelijkertijd niet veel in te brengen tegen het lezen van digitale boeken. Het lezen van een digitaal medium kan zelfs zorgen voor een lagere drempel. Zolang de leerlingen instructies krijgen die hen helpen om om te gaan met het digitale medium en ze bewust zijn van de mogelijkheden en gevolgen van het switchen tussen verschillende taken, heeft dit geen invloed op de leeservaring van de leerling. Verder betekent het feit dat leerlingen digitaal mogen lezen niet dat ze dit ook allemaal gaan doen. Het is nog steeds nodig om hen te begeleiden naar het juiste boek en te motiveren en tijd te bieden om ook daadwerkelijk te gaan lezen.

Digitaal lezen verdiepen

Bij onze lesmaterialen vind je het lespakket Leesonderwijs op afstand. Dit pakket bevat lesmaterialen bij boeken die beschikbaar zijn via de online Bibliotheek en LuisterBieb. Daarnaast bevat dit pakket een aantal extra’s, waaronder een keuzehulp. Hiermee kun je je leerlingen begeleiden naar de titel die hen het meeste aanspreekt.
Deel dit bericht
Do NOT follow this link or you will be banned from the site!