Enthousiast over leesplezier

Sinds 2019 sta ik als docente voor de klas; eerst als docente biologie en vijf jaar lang heb ik dit vak met heel veel enthousiasme en passie gegeven. Iets meer dan twee jaar geleden heb ik ervoor gekozen om nog een extra bevoegdheid te halen: die voor het vak Nederlands. Hierdoor zou ik mijn kans op een baan vergroten en de studie Nederlands kunnen doen die ik al sinds mijn puberjaren al als tweede studie op mijn wensenlijstje had staan. Sinds schooljaar 2024/2025 geef ik Nederlands aan de leerlingen van de onderbouw van het VWO en ik vind het geweldig! Dit vak geeft veel vrijheid voor creativiteit. Op die manier kan ik nog meer inspelen op de belevingswereld van de leerlingen én op de actualiteit.

Waar ik als docente Nederlands achter ben gekomen, is dat mijn leerlingen lezen echt een stuk minder leuk vonden dan ik had gehoopt. In de brugklas waren ze nog enthousiast, maar daarna ging het snel bergafwaarts met het leesplezier. Ik besloot me te verdiepen in de mening van mijn leerlingen; in hetgeen wat over lezen geschreven werd in de media en in de vakliteratuur. Hierbij merkte ik steeds vaker op dat leesplezier, leesmotivatie en leesniveau samenhangen, maar ik had nog net even een zetje nodig om daar echt actie op te ondernemen. Gelukkig kwam precies toen de online training Meer leesplezier en leesmotivatie van Lezenslessen langs. De training gaf me een degelijke onderbouwing van het gevoel dat ik al een tijdje had, en ik kreeg allerlei praktische tips om in mijn lespraktijk toe te passen. Aan de hand hiervan besloot ik mijn leesonderwijs in de klas om te gooien.

Tijdens mijn eigen opleiding merkte ik hoe ongelooflijk demotiverend het is om eindeloze boekverslagen te schrijven na het lezen van een boek. De drempel om te lezen wordt een stuk groter als je na afloop een taaie taak moet verrichten. De waarde van boekverslagen is natuurlijk sowieso ook gedaald sinds leerlingen op grotere schaal vaardig zijn met AI. De boekverslagen gingen er dus uit!

Vervolgens was het zaak om de leerlingen te laten zien wat voor mooie boeken er eigenlijk zoal zijn. Voor elk van mijn jaarlagen (klas 1, 2 en 3) heb ik een keuzelijst gemaakt met mooie, pakkende boeken, die ik allemaal in rap tempo zelf gelezen had. Op deze keuzelijst staan boeken van verschillende genres, met hele verschillende thema’s en met zowel jongens als meisjes in de hoofdrol. Op die manier, zo was de theorie, zou er voor iedereen wel wat tussen zitten.

In mijn lessen ruimde ik extra tijd in om het boek van de keuzelijst te lezen: minimaal 20 minuten per week, en idealiter meer. In het begin reageerden veel leerlingen alsof ik ze vroeg om om 5 uur ’s ochtends een workout te doen. Zucht zucht, steun steun…het viel ze zwaar 😉

Ondertussen zag ik een volgend probleem: hoe kon ik eigenlijk bepalen of leerlingen daadwerkelijk hun boek lazen? En hoe wist ik of de leerlingen het boek echt leuk vonden? Hoe wist ik wat de leerlingen aanspreekt in boeken, en wat ik ze dan als volgende boek kon aanraden? Immers, ik wilde ze vervolgens ook graag tips geven voor nieuwe boeken. 

Ik besloot de leerlingen in een leuk format een korte recensie te laten schrijven waarover ik met de leerlingen in gesprek kon gaan. Het is een overzichtelijk format op één pagina, met vakjes voor de titel, auteur, het aantal pagina’s en het genre. Daarnaast is er ruimte voor het perspectief, een korte samenvatting, een uitgebreidere recensie, de favoriete quote, het favoriete personage en wat de leerling van het boek geleerd heeft. Beoordeling en spanning vullen ze in via een sterren- en bliksemscore, en bij ‘serie’ kunnen ze ja of nee aanvinken.

En toen begon er langzaam wat te veranderen. De leerlingen gingen met minder gemor aan het lezen. Een leerling schreef bij ‘Wat ik geleerd heb van dit boek’ de gevleugelde woorden ‘dat lezen eigenlijk best leuk kan zijn’. Leerlingen vroegen of ze deze les verder mochten lezen in hun boek. Eén leerlinge vertelde zelfs dat ze tot diep in de nacht was blijven lezen, omdat haar boek zo spannend was. Inmiddels zitten mijn leerlingen met gemak 35 minuten lekker rustig te lezen in mijn lessen.

Natuurlijk zijn er ook altijd nog leerlingen in mijn klassen die nou eenmaal niet van lezen houden. Maar waar het eerder ‘lezen is stom’ was, hoor ik steeds vaker ‘ik houd eigenlijk niet zo van lezen, maar ik kon me wel in deze hoofdpersoon vinden’. Ook dat is winst!

Nu, aan het einde van het schooljaar waarin ik mijn leesonderwijs omgooide, heb ik voor elke klas een groeiende keuzelijst met boeken. Mijn lijst met boeken die ik nog wil lezen groeit sneller dan ik zelf kan bijhouden, laat staan lezen, en ik ben zelfs mijn eigen minibiebje op school gestart.

Ik wil graag mijn plezier in leesplezier delen met anderen. In een volgende blog deel ik een werkvorm die ik afgelopen tijd met succes heb gebruikt in mijn derde klas, bij de novelle Nomen Nescio van Juultje Koffeman. Dit blog lees je hier.