Jongens beleven over het algemeen minder plezier aan lezen, zijn minder leesvaardig en hebben een negatievere leesattitude dan meisjes. Wat is de oorzaak van dit verschil en hoe ga je ermee om? Helpt het om bepaalde boeken als ‘echte jongensboeken’ aan te prijzen?

Een actueel en zorgelijk probleem

Eind 2019 werd het pijnlijk duidelijk: het is niet goed gesteld met de leesvaardigheid en het leesplezier van Nederlandse jongeren. Regelmatig verschijnen er artikelen over deze zorgelijke ontwikkeling. Daarbij valt op dat jongens lezen vaak lastiger en minder leuk vinden dan meisjes. Hoe wordt dit verschil veroorzaakt? Ik besloot me hierin te verdiepen.

Niet aangeboren, maar aangeleerd

Naar aanleiding van de webinar van Stichting Lezen over De doorgaande leeslijn las ik het gelijknamige rapport over de leesontwikkeling van 0-20 jaar. Daarin staat dat veel verschillen tussen jongens en meisjes niet door verschillen in het brein worden veroorzaakt, maar dat deze sociaal zijn. Dit betekent dat ze beïnvloedbaar zijn en dat biedt mogelijkheden!

Meer informatie over dit onderwerp vond ik in het rapport Leesverschillen tussen jongens en meisjes: aangeboren of aangeleerd? Dit is ook een publicatie van Stichting Lezen, geschreven door Jette van den Eijnden. Dit rapport gebruik ik als basis voor deze blog.

Lezen als ‘vrouwelijke’ bezigheid

Wat blijkt: rolmodellen zijn ontzettend belangrijk. De campagne Vaders voor lezen was er niet voor niets. Het zijn namelijk vaak vrouwen/moeders die (voor)lezen en in bibliotheken en mediatheken werken. Hierdoor wordt lezen gezien als ‘vrouwelijke’ bezigheid. Niet echt iets waar je je mee bezig wilt houden als je juist op zoek bent naar jouw ‘mannelijkheid’. Dit is iets wat jongens elkaar onderling ook graag duidelijk maken. Het ‘vrouwelijke’ imago speelt dus een belangrijke rol in de leesmotivatie en leesattitude van jongens.

Wie leest wat?

Voorkeuren

Jongens en meisjes ontwikkelen van jongs af aan verschillende voorkeuren. Waar meisjes graag fictie lezen, kiezen jongens eerder voor strips en non-fictie. Wat betreft de onderwerpen waar graag over gelezen wordt, kiezen meisjes eerder verhalen over romantiek en vriendschap, terwijl jongens eerder een voorkeur ontwikkelen voor de onderwerpen sport, oorlog en fantasy / science fiction. In het geval van jongeren tussen de elf en zestien jaar lezen meisjes het liefst over meisjes en jongens het liefst over jongens.

Oorzaken verschillen

De achterliggende oorzaken van deze verschillen zijn nog niet duidelijk in kaart gebracht, maar ook hier lijken sociale invloeden een grote rol te spelen: ouders zijn een voorbeeld voor hun kinderen. Onbewust wordt kinderen hierdoor al op jonge leeftijd voorgespiegeld dat bepaalde teksten ‘vrouwelijk’ zijn en andere teksten ‘mannelijk’. Naarmate kinderen ouder worden, lijken ze hun leesgedrag steeds sterker aan te passen aan de gendernorm en ‘verwachtte’ leesgedragingen. Vooral jongens worden hierdoor beperkt in hun leesgedrag.

Keuzeproces

Je kunt boeken in gaan delen als ‘jongensboeken’, ‘meisjesboeken’ en ‘neutrale boeken’ aan de hand van de bovengenoemde genres. Als je jongeren, zonder dat ze zich bewust zijn van de categorisering, een keuze laat maken uit bijvoorbeeld vijf verschillende titels, kiezen jongens enkel voor de ‘jongensboeken’. Een enkeling kiest mogelijk voor een ‘neutraal boek’ of ‘meisjesboek’, maar zal daar van andere jongens een negatieve reactie op krijgen. Meisjes kiezen voornamelijk voor ‘meisjesboeken’ en ‘neutrale boeken’. Een enkeling kiest een ‘jongensboek’. Wat hierbij opvallend is, is de reactie van de omgeving hierop. Haar keuze wordt niet afgekeurd door andere meisjes, zoals bij de jongens wel het geval zou zijn. Het aanbod boeken waar jongens uit kiezen op basis van interesse en groepsdruk is hierdoor veel kleiner dan dat van de meisjes.

Wat kunnen we voor de lange termijn doen?

Naar grote waarschijnlijkheid zijn de leesverschillen tussen jongens en meisjes aangeleerd. Het afzwakken van het ‘vrouwelijke’ imago van lezen is dan zeer belangrijk voor het vergroten van de leesmotivatie van jongens. Dit kunnen we bereiken met meer mannelijke rolmodellen: (voor)lezende vaders, mannelijke docenten die lezen en boeken tippen aan hun leerlingen (ook als ze geen taalonderwijs geven!), meer mannelijke medewerkers in bibliotheken en mediatheken. Jongens laten zien dat lezen ook ‘mannelijk’ is en dat ze ook van fictie en andere onderwerpen dan sport, geschiedenis en fantasy / science fiction kunnen en mogen genieten, is een belangrijke stap in het verkleinen van die leesverschillen.

Gaan ‘jongensboeken’ het verschil maken?

De aanpak om jongens meer te laten lezen en hen positieve leeservaringen te bezorgen is tweeledig. Bovenstaande aanpak heeft niet voldoende effect om jongens nu aan het lezen te krijgen, omdat dit iets is dat jongens al hun hele leven zien en denken. Wel is het belangrijk om het gesprek hierover te voeren met je leerlingen, zodat ze zich bewust worden van het vertekende beeld van lezen dat zij hebben.

Om jongens nu aan het lezen te krijgen (en te houden) is het verstandig om je bewust te zijn van de verschillende leesvoorkeuren van jongens en meisjes en dit te gebruiken bij het geven van leesadviezen. Het noemen van kenmerken zoals ‘de hoofdpersoon is een jongen die graag aan sport doet’ is dan al voldoende om jongens te laten weten dat dit verhaal hen waarschijnlijk zal aanspreken. Het nadrukkelijk promoten van typische ‘jongensboeken’ (of ‘meisjesboeken’) zal op lange termijn averechts werken, omdat je de aangeleerde voorkeuren daarmee in stand houdt.

Daarnaast is het belangrijk om leerlingen ook de mogelijkheid te geven om buiten de klassikale lessen om te overleggen over leesvoorkeuren. Er zijn namelijk wél jongens die van lezen houden en ook andere boeken dan ‘jongensboeken’ lezen, het is voor hen alleen lastig om hier eerlijk over te durven zijn omdat klasgenoten hierover zullen oordelen. Geef deze leerlingen het vertrouwen dat ze bij je terecht kunnen voor leesadviezen en denk mee, buiten de gebaande paden of verwachtingen.

Hoe draag Lezenslessen hieraan bij?

Op Lezenslessen ondersteunen we jou bij het vinden van het juiste boek voor iedere leerling. We zullen boeken niet categoriseren op jongensboeken en meisjesboeken, maar geven het bij onze boekentips wel aan als bepaalde boeken vooral in de smaak zullen vallen bij meisjes of bij jongens. Dit betekent uiteraard niet dat een boek dat in de smaak zal vallen bij jongens niet door meisjes gelezen kan worden of andersom. Zo zwart-wit is het natuurlijk niet. Gemiddeld gezien verschillen jongens en meisjes van elkaar, maar dat betekent niet dat dit voor alle jongeren geldt.

Tot slot: leesvoorkeuren versus representatie

Deze blog focust uitsluitend op verschillen tussen leesvoorkeuren tussen jongens en meisjes. Een andere noodzakelijke discussie die gevoerd wordt, is die over representatie.
Zit er genoeg diversiteit in boeken waardoor álle kinderen en jongeren zich in de verhalen kunnen herkennen? Omdat dit een ander gesprek is, ben ik daar in deze tekst niet op ingegaan. Wie het interessant vindt om hierover te lezen kan ik aanraden om eens op de website kjoek.nl van Richard van Thiel te kijken. Hij deed onderzoek naar diversiteit in kinder- en jeugdboeken uit 2019 en ontdekte dat er nog flink wat winst te behalen valt op dit vlak.

Deel dit bericht
Do NOT follow this link or you will be banned from the site!