Kun je wel wat ideeën gebruiken om in je lessen met poëzie aan de slag te gaan? Wij helpen je graag op weg met tips voor, tijdens én na de Poëzieweek.
Poëzie: het hele jaar door
Dit is de tweede blog op Lezenslessen over poëzieonderwijs. Eerder schreven we: Poëzieonderwijs, wat bereik je ermee? Een blog met achtergrondinformatie over het nut van poëzieonderwijs en waarom het belangrijk is om poëzie het hele jaar door onder de aandacht van je leerlingen te brengen. Hieronder geven we je tips over hoe je dit kunt doen. En ga er gerust even voor zitten: er is veel mogelijk, dus de lijst met tips is lang.
Waar haal je die gedichten vandaan?
Als je nog niet zo thuis bent in poëzie voor jeugd, dan is het best lastig om gedichten te vinden die je leerlingen zullen aanspreken. Je kunt je hier op verschillende manieren op oriënteren. Wij doen hieronder twee suggesties.
Boekentips op Lezenslessen.nl
Natuurlijk vind je op Lezenslessen boekentips die dichtbundels uitlichten. Hier kun je in het filter bovenaan ‘poëzie’ selecteren, waarna de dichtbundels die wij hebben besproken verschijnen. Of bekijk ons artikel met boekentips voor de Poëzieweek. Denk bijvoorbeeld aan Onbreekbaar van Hans Hagen of Nog lang geen later van Kees Spiering. Of lees regelmatig voor uit de dichtbundel Ik wou dat ik een vogel was, waarin je voor iedere dag een gedicht vindt. Ook heel goed te gebruiken bij het vak Biologie.
Samenwerking met de mediatheek of bibliotheek
Wil je in een bepaalde periode zoals de Poëzieweek extra aandacht besteden aan poëzie, overleg dan ook met de mediathecaris bij jou op school of de bibliotheek in de buurt. Zij kunnen je helpen aan een mooi aanbod dichtbundels waaruit je tijdens je lessen kunt voordragen of waarmee je je leerlingen kunt laten werken.
Poëzie buiten het boek
Zoals we al schreven: poëzie is overal. Niet alleen in bundels, maar ook op posters en gebouwen vind je gedichten.
Straatpoëzie.nl
In 2017 richtte Kila van der Starre straatpoezie.nl op. Dit is een website waarop zoveel mogelijk gedichten worden verzameld die te lezen zijn in de openbare ruimte in Nederland en Vlaanderen. Op de website kun je bekijken waar bij jou in de buurt gedichten te vinden zijn. De website biedt veel uitgangspunten om met je leerlingen aan de slag te gaan.
Ga met ze op onderzoek uit: welke gedichten zijn er volgens de website in de buurt te vinden? Ontbreken er gedichten op de website? Laat ze toevoegen door je leerlingen. En zijn er in jouw buurt geen gedichten aanwezig? Denk dan met je leerlingen na of er een gedicht is dat goed op een bepaalde locatie zou passen. Op de website straatpoëzie.nl vind je ook een aantal lesideeën.
Wil je meer weten over straatpoëzie of samen met je leerlingen een straatgedicht schrijven? Bekijk dan ook de korte video die Kila van der Starre heeft gemaakt voor Zoek naar de Schittering.
Raadgedicht
Twee keer per jaar start er een ronde van Raadgedicht, afwisselend voor de leeftijd 10+ en voor 14+. Een raadgedicht is een gedicht waarin één woord ontbreekt. Dit woord is afgedekt en alleen de dichter kent het woord. Het is de bedoeling te raden welk woord er hoort te staan.
Het is een leuke en actieve werkvorm om je les mee te beginnen. Je laat leerlingen op een laagdrempelige manier in contact komen met en nadenken over gedichten. Je hoeft overigens niet op een ronde te wachten als je nu al wilt beginnen, want alle gedichten staan (met leeftijdsindicatie) online.
Spoken word
Spoken word wordt in Nederlands steeds populairder, maar wat is het eigenlijk? Babs Gons, een van de bekendste spoken word-artiesten in Nederland is, zegt hier op de website van het LKCA het volgende over:
‘De kortste uitleg is: de voordracht van een zelf geschreven tekst.
Spoken word is de woorden van het papier halen en ze tot leven brengen. […]. Spoken word is bam, in your face. Direct, verstaanbaar, gericht op het publiek, op de toehoorders. Spoken word gaat verder dan traditionele voordrachtspoëzie in de zin dat het vaak een ware show wordt, gecombineerd met andere disciplines zoals muziek, theater, beweging of beeldkunst. Maar altijd met de woorden, het verhaal, als belangrijkste onderdeel.’
Spoken word kan ontzettend goed gekoppeld worden aan poëzielessen en is veelomvattend: leerlingen zijn op een creatieve manier bezig met taal, leren buiten de gebaande paden te denken en ontdekken nieuwe manieren om zichzelf te uiten terwijl ze werken aan hun spreekvaardigheid door middel van de voordracht van hun werk. Boek bijvoorbeeld een workshop van een spoken word-artiest via de Schrijverscentrale.
Inspiratie voor je poëzieles
Waar kun je je inspiratie vandaan halen? Wat is er allemaal beschikbaar? De fysieke uitgaven die we noemen horen thuis in iedere docentenkamer, zodat de inspiratie voor het oprapen ligt.
Online training Poëzieonderwijs
Veel docenten worstelen met poëzieonderwijs. Daarom zijn we ontzettend trots op de online training Poëzieonderwijs, die we in samenwerking met Poëziepaleis ontwikkelden.
Deze training helpt je om ‘van moeilijk en saai’ naar ’toegankelijk en inspirerend’ te gaan. Na het volgen van deze training:
– Besteed je moeiteloos en regelmatig aandacht aan poëzie in je lessen
– Beschik je over talloze werkvormen die je direct kunt inzetten
– Heb je toegang tot een grote gedichtendatabase en titellijst
– Sta je vol vertrouwen en met plezier voor de klas tijdens je poëzielessen.
Wil jij weten op welke manier poëzielessen in de onderbouw van het vo bijdragen aan het bereiken van de kerndoelen en zoek je concrete invulling voor je lessen? Dan is deze training iets voor jou!
Woorden temmen
Kila van der Starre en Babette Zijlstra (Kila & Babsie) en schreven de bundel 24 uur in het licht van Kila & Babsie in de serie Woorden Temmen. In dit boekje vind je 24 gedichten, met daarbij aanwijzingen hoe je het gedicht kunt lezen, hoe je erover na kunt denken en tips over wat je zelf met de gedichten kunt doen aan de hand kleine opdrachten. Niet alle gedichten zullen geschikt zijn voor de onderbouw, maar het enthousiasme voor de gedichten straalt van het papier af en inspireert de jou vast en zeker om zelf ook met gedichten in je klas aan de slag te gaan.
In 2020 verscheen een tweede uitgave in deze serie: Van kop tot teen met Charlotte Van den Broeck en Jeroen Dera. Een bundel die gericht is op de bovenbouw van het voortgezet onderwijs, maar je zeker ook zal inspireren om in de onderbouw met poëzie aan de slag te gaan.
Poëzie Hardop
In Poëzie Hardop vind je 35 aansprekende columns over poëzie, geschreven door Hans en Monique Hagen. Het duo prikkelt de verbeelding van de lezer, laat je nieuwe gedichten ontdekken, zorgt voor verfrissende inzichten en brengt je op nieuwe (les)ideeën. Gun jezelf af en toe een column uit deze bundel en voedt daarmee je poëzielessen.
De poëziegids
Vanwege het vijfentwintigjarig bestaan van de dichtwedstrijd Doe Maar Dicht Maar in 2010, bracht Het Poëziepaleis De poëziegids uit. De gids wordt omschreven als een receptenboek, een bladerboek en een ideeënboek, waarin het gaat om inzichten en ideeën, die regelmatig geïllustreerd worden met lesvoorbeelden of -suggesties. De uitleg, ideeën en lessuggesties wakkeren je creativiteit aan en enkele verouderde lessuggesties maak je met een kleine aanpassing weer actueel.
DICHTER.
Een van de makkelijkste manieren om een constante stroom aan nieuwe gedichten de school in te halen is een abonnement nemen op DICHTER. Dit is een tijdschrift dat vier keer per jaar verschijnt. Ieder nummer heeft een eigen thema en bevat zo’n 75 gedichten van bijna 30 dichters. Daarnaast wordt ieder nummer door een jonge illustrator geïllustreerd en dit biedt extra mogelijkheden voor de bespreking van de gedichten, zowel bij Nederlands als de creatieve vakken.
Organisaties
In Nederland zijn er diverse organisaties en campagnes die aandacht besteden aan poëzie en poëzieonderwijs. Kijk eens op hun websites om te ontdekken of de projecten, wedstrijden en lesmaterialen iets zijn voor bij jou op school.
Poëzieweek
Poëziepaleis
School der Poëzie
Huis van Gedichten (regio Den Haag)