In juni 2026 stemde de Tweede Kamer in met een motie voor een schoolbibliotheek op iedere school binnen het funderend onderwijs. Een duidelijk signaal waar je als school alvast op kunt inspelen. Want ook zonder wetgeving is duidelijk: iedere school zou een schoolbibliotheek moeten hebben.
Waarom een schoolbibliotheek op iedere school(locatie)?
De leesvaardigheid van jongeren gaat achteruit én ze vinden het over het algemeen ook steeds minder leuk om te lezen, blijkt uit onderzoek van PISA. Dat is reden tot zorg, want wie niet goed kan lezen, loopt het risico minder goed mee te kunnen komen in de maatschappij. Het lezen van fictie draagt bij aan een stevige basis voor leerlingen, doordat ze niet alleen leren lezen, maar ook empathischer worden, verbanden leren leggen, gaan reflecteren op wat ze lezen en een eigen mening gaan vormen. Oftewel, door lezen ontwikkelen ze vaardigheden die je iedere leerling gunt.
Wat draagt een schoolbibliotheek (of mediatheek) daaraan bij? Dat heeft te maken met de toegankelijkheid van boeken. Niet iedereen heeft thuis boeken tot zijn beschikking en de drempel om een lokale bibliotheek binnen te gaan is vaak hoog. Zeker als je niet leesvaardig bent. Door binnen de school(locatie) een uitgebreide collectie aan te bieden, maak je boeken toegankelijk voor je leerlingen en medewerkers. Zonder de aanwezigheid van boeken is goed leesonderwijs simpelweg niet mogelijk: dat wordt ook duidelijk uit de vernieuwde kerndoelen voor het voortgezet onderwijs. En daarnaast straal je met een goede schoolbibliotheek ook uit dat je lezen als school belangrijk vindt, wat bijdraagt aan een gezonde leescultuur binnen jouw school.
Wat is de ideale situatie met betrekking tot een schoolbibliotheek?
Bereikbare collectie
In de ideale situatie is de collectie binnen openingstijden van de school ook altijd bereikbaar voor de leerlingen. De schoolbibliotheek is dus altijd open, zodat leerlingen tijdens schooltijd ook echt een boek kunnen lenen. Betekent dit dat de schoolbibliotheek altijd bemand moet zijn? Idealiter wel, want deze medewerkers kunnen je leerlingen begeleiden bij het maken van een boekkeuze. Is dit niet haalbaar? Dan kun je overwegen om een zelfscanbalie te maken, waarmee leerlingen de boeken zelf kunnen lenen.
Een goede mediathecaris is essentieel
Een aanwezige mediathecaris is ontzettend belangrijk. Deze medewerker kan jouw leerlingen begeleiden in hun leesontwikkeling en helpen met het kiezen van het volgende boek. Maar dat niet alleen. Een mediathecaris is ook op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen op het gebied van lezen, koopt nieuwe boeken in, draagt bij aan de organisatie van activiteiten en auteursbezoeken en kan samen met docenten werken aan waardevolle (schoolbrede) leesprojecten rond bepaalde thema’s.
We schreven eerder al een blog over de meerwaarde van een mediathecaris op school en in onze online training Meer leesplezier en leesmotivatie vind je een bonusmodule over de mediatheek en hoe je een goede, duurzame samenwerking opzet. Deze online training wordt ook erg gewaardeerd door mediathecarissen!
Een actuele en diverse collectie
Een rijk, actueel aanbod van boeken is volgens Stichting Lezen een voorwaarde om leerlingen te kunnen verleiden tot lezen. Verhalen kunnen enerzijds zorgen voor herkenning, maar dragen anderzijds ook bij aan het leren kennen van de rest van de maatschappij en de wereld om je heen. Op deze manier ontstaat meer begrip voor de situatie van anderen, want via verhalen maak je kennis met deze mensen en verdiep je je in hun leefwereld, gedachten en emoties. In tijden waarin ‘de ander’ steeds vaker als zondebok neer wordt gezet, is het ontzettend belangrijk om aandacht te besteden aan hoe verhalen vensters op de wereld als geheel bieden, doordat ze ons steeds weer letterlijk vanuit verschillende perspectieven laten kijken, voelen en nadenken. Het is dan ook niet voor niets dat SLO in de vernieuwde kerndoelen bij kerndoel 1 aangeeft dat er een diverse en actuele collectie op iedere school aanwezig moet zijn: hoe meer uiteenlopende en eigentijdse boeken er op school beschikbaar zijn, hoe meer van deze ‘vensters’ je je leerlingen kunt geven. En hoe meer leerlingen zich gezien of geprikkeld voelen door een boek, hoe groter de kans dat ze het zullen oppakken en gaan lezen.
Hoeveel boeken zijn er nodig?
Stichting Lezen adviseert in de Leesscan VO een boekencollectie met minimaal vijf boeken per leerling. Uit onderzoek blijkt dat scholen met ruime collecties namelijk meer uitleningen per jaar doen. Daarnaast wordt er op deze scholen ook meer leesplezier ervaren. Dankzij een ruime collectie is er voor ieder type leerling een boek beschikbaar, ontstaan er meer positieve leeservaringen en is de drempel om vervolgens een nieuw passend boek uit te zoeken lager.
Tijd maken voor begeleid vrij lezen
Met alleen een collectie ben je er nog niet als je een rijke leescultuur neer wilt zetten op jouw school. De volgende stap is dat de boeken daadwerkelijk gelezen worden. Maak daarom tijd voor begeleid vrij lezen. Minimaal twee keer per week, 30 minuten per keer. Je kunt deze tijd in het bestaande rooster inplannen en rouleren in de lessen waarin dit gebeurt, zoals op school bij Albertine Gaasbeek, of vaste lees(half)uren inplannen in het rooster als moment dat iedereen op school leest.
Gaat jouw school aan de slag met een lees(half)uur? Lezenslessen begeleid je graag bij het realiseren van dit doel en helpt je bij het maken van keuzes die nodig zijn om dit tot een succes te maken. Neem gerust contact op via ons contactformulier voor een gratis verkennend gesprek.
Doe het samen
Gezamenlijk aandacht aan lezen besteden
Er is een plan: er komt een schoolbibliotheek. En een mediathecaris. Maar dan ben je er nog niet. Leerlingen moeten de weg naar de schoolbibliotheek vinden en daar hebben ze jou en je collega’s voor nodig. Ga met leerlingen naar de mediatheek om een boek uit te zoeken voor vrij lezen, maar moedig ook collega’s van andere vakken aan om aan de slag te gaan met boeken. In ons e-book Lezen bij alle vakken in de onderbouw van het vo geven we praktische handvatten om hiermee te starten en vind je zo’n honderd boekentips. Moedig je collega’s daarnaast ook aan om meer te lezen en ook regelmatig een jeugdboek op te pakken dat aansluit bij hun vak. Ook hier schreef docent Albertine voor ons een blog over.
Betrek leerlingen bij het opzetten en inrichten
Hoe verlaag je de drempel voor leerlingen om naar de schoolbibliotheek te komen? Door ze te betrekken bij het ontwerpen, inrichten en aanschaffen van de collectie. Vraag input: wat vinden leerlingen belangrijk? Waar hebben ze behoefte aan? Welke boeken mogen niet ontbreken? Nodig de boekhandel uit en laat leerlingen en docenten allemaal een boek uitzoeken. Bespreek met je collega’s of zij met leerlingen aan de slag kunnen met bijvoorbeeld het maken van boekenkasten, presentatieplankjes of muurschilderingen. Misschien zijn er zelfs leerlingen die willen bijdragen aan het draaiende houden van de schoolbibliotheek?
Door leerlingen te betrekken bij dit proces, krijg je een beeld van wat zij graag terugzien in deze ruimte. Zo maak je de schoolbibliotheek zo aantrekkelijk mogelijk voor alle leerlingen. Vergeet daarbij niet om ook ruimte te maken voor fijne leeshoekjes!
Vergeet de basis niet: een leesvisie en leesbeleid
Wil je echt het verschil maken met betrekking tot de leescultuur bij jou op school? Begin dan met het opstellen van een leesvisie en een leesbeleid. Deze combinatie biedt een sterk fundament om als school leesactiviteiten en een actuele collectie veilig te stellen. De leesvisie helpt je om richting te bepalen en alle neuzen dezelfde kant op te richten; in het beleid veranker je vervolgens wat je belangrijk vindt en welke budgetten jaarlijks beschikbaar worden gesteld voor activiteiten, collectie, medewerkers en scholing.
Ook kun je in de taken die voortvloeien uit een leesbeleid vastleggen wat er praktisch nodig is voor een succesvolle schoolbiblioheek, wie daar verantwoordelijk voor is en wanneer dit gerealiseerd dient te zijn: denk aan ruimte, inrichting en uitleensystemen.
Wat betreft uitleensystemen zijn er verschillende mogelijkheden, afhankelijk van de wensen van de school. Je kunt dit regelen met Aura, Leesapp of een systeem uit dit overzicht dat Iedereen Leest heeft gemaakt.
Hoe ga je aan de slag?
Begin bij de basis en breng in kaart waar jullie op dit moment staan. Dit kan met de Leesscan VO van Stichting Lezen. Op basis daarvan bepaal je wat aandacht nodig heeft. Bepaal gezamenlijk met het gehele team een leesvisie en vorm een leesbeleid, op basis waarvan je de rest van het leesonderwijs vormgeeft. Gebruik hiervoor het boek Van leerlingen lezers maken van Jona Hebbrecht en Iris Vansteenlandt (Lannoo Campus) of neem (vrijblijvend) contact met ons op, zodat we je kunnen begeleiden in dit traject en je werk uit handen kunnen nemen. Aan de hand van de taken die hieruit voortkomen, kun je het opzetten en inrichten van de schoolbibliotheek stap voor stap gaan oppakken.
Hulp bij het opzetten en onderhouden van een schoolbibliotheek
Een Bibliotheek op School kun je ook realiseren met de lokale bibliotheek. De leesmediaconsulent van de bibliotheek is er dan voor jouw school, ondersteunt waar nodig en verzorgt en onderhoudt de collectie, zodat deze actueel en divers blijft. Neem contact op met de bibliotheek bij jou in de buurt om te informeren naar de mogelijkheden.
Geen samenwerking met de bibliotheek, maar wel de wens om de collectie te actualiseren? In samenwerking met Boekhandel Riemer kan Lezenslessen dit ook voor je verzorgen, door heel Nederland.
Heb je vragen, opmerkingen of verzoeken met betrekking tot het opzetten van een schoolbibliotheek? Schroom dan niet om contact op te nemen. We helpen je graag!
Partnerprogramma
Steun Lezenslessen en koop je boek via de onderstaande link op Libris.nl
Dank je wel!